Üç kavram: matrah, KDV ve KDV dahil toplam
- Matrah: KDV'nin hesaplandığı, KDV hariç tutar.
- KDV: matrah ile oranın çarpımı.
- KDV dahil toplam: müşterinin ödediği tutar; matrah ile KDV'nin toplamıdır.
Fişlerde en çok görülen oranlar %1, %10 ve %20'dir; hangi ürünün hangi oranda olduğu ürüne göre değişir. Oranı tahmin etmeyin, fişin üzerinde yazandan okuyun. Eski tarihli fişlerde bugünkünden farklı oranlar da görülebilir.
Formül
- Matrah = KDV dahil tutar × 100 ÷ (100 + oran).
- KDV = KDV dahil tutar − matrah.
- Kontrol: matrah + KDV, KDV dahil tutara eşit olmalı.
Pratik bir kestirme: %20 için KDV dahil tutarı 1,2'ye bölerseniz matrahı bulursunuz. %10 için 1,1'e, %1 için 1,01'e bölersiniz.
Örnek: üç oranlı bir market fişi
Bir market fişinde üç farklı oranda ürün var. Her satırı kendi oranıyla ayırıyoruz. Örneğin %20'lik satır: 183,60 ₺ × 100 ÷ 120 = 153,00 ₺ matrah; KDV ise 183,60 ₺ − 153,00 ₺ = 30,60 ₺.
| Oran | KDV dahil ₺ | Matrah ₺ | KDV ₺ |
|---|---|---|---|
| %1 | 50,50 | 50,00 | 0,50 |
| %10 | 275,00 | 250,00 | 25,00 |
| %20 | 183,60 | 153,00 | 30,60 |
| Toplam | 509,10 | 453,00 | 56,10 |
Satırlar toplanınca 453,00 ₺ matrah ile 56,10 ₺ KDV, 509,10 ₺ KDV dahil toplamı verir: matrah + KDV = toplam.
Tersi: matrahtan KDV dahil tutara
Fatura düzenlerken ya da fiyat listesi hazırlarken ters yönde hesaplarsınız: KDV dahil tutar = matrah × (1 + oran ÷ 100). Matrahı 1.000,00 ₺ olan bir mal için:
- %1 ile KDV dahil tutar 1.010,00 ₺ (KDV 10,00 ₺).
- %10 ile KDV dahil tutar 1.100,00 ₺ (KDV 100,00 ₺).
- %20 ile KDV dahil tutar 1.200,00 ₺ (KDV 200,00 ₺).
İki yönün sonucu birbirini tutmalı: 1.200,00 ₺'yi 1,2'ye bölünce 1.000,00 ₺ matrah geri gelir.
Kuruş farkı neden çıkar
%20 KDV'li, 333,33 ₺ tutarında bir satır düşünün. Matrah 333,33 ÷ 1,2 = 277,775; tam kuruşa 277,78 olur. KDV, 333,33 − 277,78 = 55,55. Ama matrahı oranla çarparsanız 277,78 × %20 = 55,556 yani 55,56 çıkar. Aradaki bir kuruş yuvarlamadan gelir, hata değildir.
Yazar kasalar kalemleri ayrı ayrı yuvarlayabilir; bu yüzden fişte basılı KDV tutarı ile sizin hesabınız birkaç kuruş ayrışabilir. Fişte yazan tutar esastır; kendi hesabınızla değiştirmeyin, farkı not edin.
En sık yapılan hatalar
- Toplamı matrah sanmak. Fişteki toplam çoğunlukla KDV dahildir. Fatura ise tutarı KDV hariç yazıp KDV'yi altına ekleyebilir; belgenin hangisini yazdığına bakın.
- Yüzdeyi tutara eklemek. KDV dahil 1.200,00 ₺'nin KDV'si 240,00 ₺ değil, 200,00 ₺'dir. Dahil tutardan hesaplarken 1,2'ye bölünür.
- Çok oranlı fişi tek oranla hesaplamak. Aynı fişte %1, %10 ve %20'lik ürünler bulunabilir; her biri kendi satırında ayrılmalıdır.
- Oran ile KDV tutarını karıştırmak. “KDV %10” orandır, “KDV 25,00” tutardır; sütunlara birlikte bakın.
- Her adımda yuvarlamak. Ara sonuçları tam kuruşa yuvarlayıp toplarsanız fark büyüyebilir; satırları ayırın, toplamı satırlardan alın.
Elle hesaplarken kontrol listesi
- Fişte KDV'nin oranlara göre dökümü var mı? Varsa kendiniz hesaplamayın, oradan okuyun.
- Toplam KDV dahil mi, KDV hariç mi yazıyor?
- Her oranın matrahı ile KDV'sini ayrı satıra yazın.
- Satırları toplayın; matrah + KDV fişin toplamını vermiyorsa fişe tekrar bakın.
Yevmo bunu nasıl yapar
Fişteki KDV'yi oran oran okur: her oran için matrah ve KDV ayrı alana yazılır. Ardından kontrol eder: her satırda matrah × oran, yazan KDV'yi veriyor mu; matrah + KDV, fişin toplamını veriyor mu. En çok 5 kuruşluk farkı yuvarlama sayar; fazlasında fişi “Kontrol gerekli” yapar ve nedenini yazar.
Fişte KDV tutarı yazmıyorsa matrah ve orandan hesaplar ve bunu fişin üzerinde not eder. Hesaplar kuruş cinsinden tam sayıyla yapılır; kayan noktalı sayı kullanılmaz. Ayrıntı için Özellikler sayfasına, ölçümün sonucu için Doğruluk sayfasına bakabilirsiniz.
Genel bilgilendirme